راهنمای نگهداری پرندگان خانگی
فهرست مطالب
نکات مهم برای داشتن پرنده سالم و شاد
انتخاب قفس مناسب برای پرندگان
یکی از نکات مهم در نگهداری پرندگان، فراهم کردن محیطی مناسب برای زندگی آنهاست. پرنده نیازمند قفسی مناسب از نظر ابعاد، بهداشت و وسایل مورد نیاز است. حتی اگر پرنده بیشتر اوقات را به صورت آزاد در خانه سپری کند، باز هم ضروری است که در مواقعی که تنها است یا هنگام خواب، داخل قفس خود باشد؛ زیرا همه خانه ها دارای وسایلی خطرناک برای پرندگان هستند، مانند سیم های برق، آینه ها، پنجره ها، گیاهان خانگی و اشیایی که فلزات سنگین یا مواد شیمیایی در آنها وجود دارد. اگر صاحبان این موارد را کنترل نکنند، ممکن است پرنده دچار آسیب های جدی شود.
پرندگان آزاد در خانه ممکن است با شنیدن صدای بلند یا ترس ناگهانی ، پروازهای سریع و غیرقابل پیشبینی انجام دهند. این پروازهای ناگهانی می تواند باعث برخورد پرنده با دیوارها، پنجره ها یا آینه ها شود، زیرا پرندگان دید عمقی کاملی ندارند و دچار سردرگمی می شوند. همچنین ممکن است پرندگان از درها یا پنجره های باز به بیرون فرار کنند. نباید تصور کنید که پرنده پس از فرار به راحتی به شما بازمی گردد، زیرا اگر پرنده به دنیای بیرون ناآشنا باشد، سردرگم و مضطرب خواهد شد و بازگرداندنش بسیار دشوار خواهد بود.
علاوه بر این، پرندگان آزاد ممکن است گیاهان خانگی سمی را بخورند یا سیم های برق را بجوند که این موارد می تواند منجر به بیماری یا صدمات جدی شود. بسیاری از پرندگان علاقه مند به جویدن فرش و پارچه هستند و گاهی نخ ها و پرزهای آنها را می خورند که می تواند باعث انسداد چینه دان و روده شود. همچنین، پرندگان در معرض خطرات ناشی از پنکه های سقفی، اجاق گازها و حیوانات خانگی دیگر مانند سگ و گربه قرار دارند. بهتر است تماس مستقیم پرندگان با این حیوانات محدود یا از آن جلوگیری شود، چرا که شکار کردن در غریزه آنها وجود دارد.
یکی از عوامل اصلی مسمومیت در پرندگان خانگی، سرب است که در وسایلی مانند ریسه های سربی پایین پرده، سکه، جواهرات رنگی و حتی در دورپیچ بطری ها وجود دارد. بسیاری از پرندگان به این فلز نرم علاقه دارند و آن را می خورند ، و حتی مقدار کمی از آن می تواند باعث مسمومیت شود. شناسایی زودهنگام مسمومیت با سرب، امکان درمان موفق را افزایش می دهد.
با توجه به این موارد ، داشتن قفسی مناسب برای پرنده بسیار ضروری است. هنگام خرید قفس دقت کنید که طول، عرض و ارتفاع آن حداقل دو برابر فاصله بین نوک دو بال پرنده باشد. همچنین به فاصله بین میله های قفس توجه کنید؛ این فاصله نباید به گونه ای باشد که پرنده بتواند سر خود را از آن بیرون آورد.
علاوه بر اندازه، داشتن نشیمنگاه های متنوع در داخل قفس اهمیت زیادی دارد. قطر نشیمنگاه ها باید متفاوت باشد تا پای پرنده به خوبی ورزش کند. اگر پرنده همیشه روی نشیمنگاه هایی با قطر یکسان بنشیند، احتمال دارد گروه خاصی از عضلاتش بیش از حد استفاده شود و گرفتار آرتروز شود.
همچنین تهیه انواع اسباب بازی ها برای تحرک ذهن و بدن پرنده بسیار ضروری است. پرندگان در طبیعت زمان زیادی را صرف پیدا کردن غذا می کنند، اما پرندگان خانگی به راحتی دسترسی به غذا دارند، بنابراین نیاز به تحرک ذهنی بیشتری دارند تا سرگرم بمانند. بهترین اسباب بازی ها، آنهایی هستند که نیاز باشد پرنده برای پیدا کردن جایزه هایی مثل تکه های خوراکی و پلت دنبال راه حل بگردد و مشغول شود. البته کالری جایزه ها باید در محاسبه کل رژیم غذایی پرنده در نظر گرفته شود.
توجه داشته باشید که اسباب بازی ها باید بدون قطعات ریز قابل خوردن یا خطرناک باشند و به گونه ای طراحی شده باشند که پرنده بتواند آنها را تخریب کند. اسباب بازی ها را به طور مرتب بررسی کنید و هرکدام که خطرناک شده اند را حذف کنید.
همچنین مکان قرار دادن قفس یا نشیمنگاه در خانه اهمیت دارد. برخی پرندگان به مکان های شلوغ که رفت و آمد زیاد است و توجه بیشتری دریافت می کنند،علاقه دارند و حضور در فعالیت های خانوادگی را دوست دارند؛ در حالی که برخی دیگر نیاز به آرامش و محیطی خلوت دارند. هرگز پرنده را در آشپزخانه نگه ندارید، زیرا بخارات ناشی از پخت و پز و دود می تواند برای پرنده بسیار مضر باشد. بخصوص پوشش نچسب ظروف مانند تفلون که هنگام حرارت دیدن بخارات سمی و کشنده تولید می کند و می تواند باعث مرگ سریع پرنده شود.
در دنیای پرندگان، نشستن در ارتفاعات بالا نماد برتری و تسلط است. پرندگانی که آزادانه در خانه پرواز می کنند و روی جایگاه های بلند می نشینند، اغلب رفتار سلطه جویانه دارند. این پرندگان ممکن است نسبت به صاحب خود یا دیگر حیوانات خانگی پرخاشگر شوند. همچنین این پرندگان نسبت به محل زندگی خود حساسیت زیادی دارند و ممکن است به افراد یا حیواناتی که به قلمروشان نزدیک می شوند، واکنش تهاجمی نشان دهند.
پوشاندن قفس پرندگان
متخصصان توصیه می کنند که در شب، روی قفس پرندگان پوشیده شود تا چرخه روشنایی و تاریکی برای پرنده به گونه ای تنظیم شود که مشابه شرایط طبیعی روز و شب در محیط زیست باشد. به بیان ساده، در فصل زمستان پرنده شب های طولانی تر و در فصل تابستان روزهای بلندتر را تجربه کند. این تنظیم چرخه نوری اهمیت بالایی دارد، زیرا خواب و استراحت کافی از عوامل حیاتی حفظ سلامت جسمی و تقویت سیستم ایمنی پرنده است. کمبود خواب یا الگوی نامناسب استراحت می تواند به بروز مشکلات سلامتی، ضعف سیستم ایمنی و حتی اختلالات رفتاری منجر شود.
طول روز و شب طبیعی نه تنها بر کیفیت خواب پرنده تأثیرگذار است، بلکه نقش اساسی در تنظیم رفتارهای زیستی مهمی مانند شروع فصل تولید مثل دارد. پرندگان با تغییر طول روز، اطلاعات مهمی درباره زمانبندی فصل ها دریافت می کنند.
نورهای مصنوعی این امکان را برای انسان ها فراهم می کنند که در هر فصلی ساعات روشنایی طولانی را حفظ کنند. اما برای پرندگان، قرارگیری در معرض نور مصنوعی مداوم و طولانی مدت می تواند گیج کننده باشد؛ زیرا در این شرایط، پرنده به طور مداوم سیگنال هایی دریافت می کند که انگار همیشه در فصل تولید مثل قرار دارد. این وضعیت، فشار روانی و فیزیولوژیکی بسیار زیادی به پرنده وارد کرده و می تواند باعث استرس مزمن، اختلال عملکرد سیستم ایمنی و کاهش کیفیت زندگی پرنده شود.
بهترین و ساده ترین روش برای ایجاد چرخه طبیعی روشنایی و تاریکی، پوشاندن قفس در شب است. این کار به پرنده کمک می کند تا تفاوت واضحی بین روز و شب را درک کند و خواب کافی داشته باشد. با این حال، اگر پرنده قبلاً به پوشاندن قفس عادت نداشته و هنگام این کار دچار اضطراب یا ترس می شود، بهتر است از پوشاندن قفس خودداری کنید. در چنین شرایطی توصیه می شود که قفس پرنده را شب ها به اتاقی آرام و کمتردد منتقل کنید که چرخه روشنایی و تاریکی آن به شکل طبیعی برقرار باشد تا پرنده بدون تحریک اضافی بتواند استراحت نماید.
در مجموع، رعایت چرخه نور و تاریکی طبیعی و فراهم کردن محیطی آرام و بدون استرس برای پرنده در شب، از عوامل مهم کاهش استرس، پیشگیری از اختلالات رفتاری و ارتقاء سلامت کلی پرندگان خانگی محسوب می شود.
اصلاح منقار و ناخن پرندگان خانگی
پرندگان خانگی، برخلاف پرندگان وحشی که به طور مستمر با محیط های طبیعی، نشیمنگاه های ناهموار و سطوح ساینده تعامل دارند، اغلب زمان خود را روی سطوح صاف و یکنواخت مانند میله های قفس و نشیمنگاه های مصنوعی سپری می کنند. این شرایط می تواند موجب رشد بیش ازحد و دفورمیتی (تغییر شکل) ناخن ها و حتی منقار شود؛ زیرا فرآیند سایش و کوتاه شدن طبیعی که در طبیعت اتفاق می افتد، در پرندگان خانگی به حداقل می رسد. (تصویر 1)
تصویر 1- (A) منقار بالا دو لایه و بلند، اما اکلوژن (روی هم قرار گرفتن منقار بالا و پایین)طبیعی. (B) همان منقار پس از کوتاه و اصلاح کردن توسط دامپزشک.
در زیستگاه طبیعی، پرندگان با فعالیت مداوم، پرواز، فرود آمدن و همچنین تماس با سطوح زبر مانند تنه و شاخه درختان یا سنگ ها، ناخن ها و منقار خود را به طور طبیعی کوتاه و فرم می دهند. اما در محیط قفس، این امکان عملاً وجود ندارد و اکثر پرندگان خانگی نیازمند مراقبت های دوره ای، به خصوص اصلاح ناخن، هستند.
باید توجه داشت استفاده از پوشش های زبر و مصنوعی مانند نوارهای سنباده روی نشیمنگاه ها نه تنها مانع رشد بیش ازحد ناخن نمی شود، بلکه به دلیل ایجاد فشار و اصطکاک بیش ازحد، خطر زخم و التهاب (پودودرماتیت) را برای پوست کف پای پرنده افزایش می دهد. بنابراین، بهترین انتخاب برای نشیمنگاه، شاخه های طبیعی از درختان غیر سمی و ضدعفونی شده است؛ این نشیمنگاه ها نه تنها از آسیب به پوست پا جلوگیری می کند، بلکه با ایجاد سطوحی با قطر و بافت متنوع، به سلامت عضلات پا و روند طبیعی سابیدن منقار نیز کمک می کند، که در نتیجه مانع تجمع لایه های کراتینه مرده می شود و از رشد غیرطبیعی منقار جلوگیری خواهد کرد.
برای اصلاح ناخن، ابزارهایی نظیر سوهان های مخصوص، قیچی های تخصصی پرنده و یا دستگاههای الکتریکی (مانند درمل با هد مخصوص) مورد استفاده قرار می گیرند. انجام این کار باید با دقت و شناخت آناتومی ناخن صورت گیرد تا به مویرگ خونی داخل ناخن (کوئیک/quick) آسیبی وارد نشود و خطر خونریزی و عفونت به حداقل برسد.(تصویر2)در گونه های پرندگان کوچک، اصلاح ناخن غالباً توسط صاحب پرنده تحت آموزش قبلی امکان پذیر است، اما در پرندگان بزرگ یا در موارد رشد شدید و دفورمه شدن ، توصیه می شود این کار توسط دامپزشک متخصص پرندگان یا تکنسین انجام شود.
تصویر2-ساختار داخلی ناخن پرنده ،شامل مویرگ خونی که هنگام کوتاه کردن ناخن باید به آن توجه شود.
برخلاف اصلاح ناخن که می تواند توسط صاحب پرنده هم انجام شود، هرگونه اصلاح و فرم دهی منقار باید صرفاً توسط دامپزشک پرندگان انجام شود. زیرا هرگونه کوتاه کردن غیر اصولی منقار، می تواند به آسیب بافت زنده منقار، درد شدید، اختلال تغذیه، و حتی خونریزی های جدی منجر گردد.
توصیه می شود در صورت تصمیم به کوتاه کردن ناخن پرنده در منزل، پودر یا محلول خونبند (مانند استایپتیک پودر، قلم نقره نیترات ، مونسل یا جایگزین های خانگی نظیر نشاسته ذرت یا صابون نرم به عنوان اقدام اضطراری) در دسترس باشند تا در صورت بروز خونریزی، فوراً استفاده شوند. اما خونریزی زیاد یا مکرر نیازمند مراجعه فوری به دامپزشک پرندگان است.
رعایت بهداشت در نگهداری پرندگان خانگی
رعایت بهداشت مناسب یکی از بخش های مهم و ضروری نگهداری پرندگان خانگی است، چرا که بیشتر این پرندگان در فضای نسبتاً کوچک و محدود نگهداری می شوند. در صورتی که نظافت قفس و لوازم پرنده به طور مرتب و به موقع انجام نشود، فضولات پرنده روی نشیمنگاه ها ، اسباب بازی ها، ظروف آب و غذا و داخل قفس تجمع پیدا می کند که این شرایط محیطی، شرایط رشد باکتری ها و کپک را فراهم می کند.
برای حفظ بهداشت محیط زندگی پرنده، نشیمنگاه ها باید همیشه به دقت و به صورت مرتب تمیز شده و از آلودگی پاک شوند. شستشو با صابون ملایم، آب، شوینده ها و برس های تمیزکننده بهترین روش برای پاکسازی کامل خصوصاً گوشه ها و نقاط مخفی است. علاوه بر این، پوشش کف قفس باید روزانه تعویض شود تا از تجمع فضولات جلوگیری شود. همچنین قفس پرنده باید حداقل ماهی یکبار به طور کامل شسته شود.
ظروف آب و غذا نیز باید حداقل یک تا دو بار در روز و قبل از پر کردن مجدد شسته شوند. از آنجایی که ظرف آب بیشتر در معرض آلودگی با فضولات و غذای خورده نشده قرار دارد، استفاده از آبخوری های بطری شکل (استوانه ای) در صورت آلوده شدن آب به فضولات و… نسبت به آبخوری های کاسه ای توصیه می شود. برای تمیز کردن این ظروف، برس های مخصوص که قادر باشند گوشه ها و نقاط پنهان را به خوبی تمیز کنند، بسیار مفید هستند.
در صورت امکان، شستشوی نهایی ظروف در ماشین ظرفشویی انجام شود ، زیرا دمای بسیار بالای آب ، ارگانیسم های بیماری زا را به صورت موثری از بین می برد . به خاطر داشته باشید، باکتری های عامل بیماری در ظروف آب می توانند به سرعت تکثیر شوند؛ حتی مقدار کمی آلودگی ناشی از فضولات یا غذا ممکن است در طول چند ساعت به میلیون ها میکروارگانیسم تبدیل شود، هرچند آب ظاهراً تمیز به نظر برسد. این باکتری ها معمولاً برای انسان خطر زیادی نداشته اما برای پرندگان خانگی می توانند آسیب های جدی و تهدیدکننده زندگی ایجاد کنند.
حمام کردن پرندگان خانگی
بسیاری از پرندگان زینتی که به عنوان حیوان خانگی نگهداری می شوند، در اصل در مناطق گرمسیری زندگی می کرده اند که بارش باران در آنجا روزانه یا بسیار فراوان بوده است. آب باران علاوه بر اینکه منبعی برای نوشیدن پرندگان است، فرصتی برای استحمام آنها نیز فراهم می کند. پرندگان معمولاً در هنگام بارش باران یا در حوضچه های ایجاد شده از آب باران حمام می کنند. این کار به حفظ سلامت پرها و درخشندگی و شفافیت آنها کمک می کند.
پرندگان خانگی نیز باید به صورت دوره ای امکان حمام کردن داشته باشند. برخی از آنها ترجیح می دهند در یک ظرف کوچک حمام کنند و برخی دیگر با اسپری کردن یا مه پاشی آب راحت تر هستند. استفاده از محلول های تجاری برای این منظور مزیت خاصی ندارد و حتی ممکن است مضر باشد.
حمام کردن می تواند روزی یک بار یا هر چند وقت یکبار (هر زمان که ممکن بود) انجام شود. مهم است که پس از حمام، پرنده در یک محل گرم و آفتاب گیر خشک شود. همچنین می توان از سشوار برای خشک کردن پرنده استفاده کرد، با این شرط که سشوار حداقل ۲۵ سانتی متر از پرنده فاصله داشته و روی حالت کم تنظیم شود تا از سوختگی جلوگیری شود.
سوالات رایج
1) چگونه مکان مناسبی برای قفس پرندهام انتخاب کنم؟
قفس پرنده را در مکانی با نور غیرمستقیم، دور از جریان هوای سرد کولر یا گرمای شدید بخاری، و در ارتفاع متوسط قرار دهید تا پرنده احساس امنیت کند.
2) آیا جریان هوای ملایم برای پرندهام خطرناک است؟
خیر، جریان هوای ملایم برای پرندگان سالم بیخطر است، زیرا پرهایشان عایق طبیعی در برابر تغییرات دمایی جزئی هستند. اما قفس را از جریان هوای سرد کولر یا هوای گرم بخاری دور نگه دارید، زیرا تغییرات سریع دما میتواند باعث سرماخوردگی پرنده شود.
3) چگونه تشخیص دهم که ناخن یا منقار پرندهام نیاز به بررسی تخصصی دارد؟
اگر ناخنها خمیده، ترکخورده یا مانع حرکت شوند، یا منقار رشد غیرعادی، شکاف یا تغییر رنگ داشته باشد، فوراً به دامپزشک متخصص پرندگان مراجعه کنید.
4) چرا پرندهام مدام پرهایش را تمیز میکند؟
تمیز کردن پرها رفتاری طبیعی برای نظافت است، اما اگر بیش از حد باشد، ممکن است نشانه استرس یا مشکلات پوستی باشد. در این صورت، مشاوره با متخصص پرندگان توصیه میشود.
منبع:
General husbandry of caged birds , Purdue university college of veterinary medicine, www.vet.purdue.edu
بسیار عالی و اموزنده
ممنون از وقتی که گذاشتید و این مطالب را به اشتراک گذاشتید من واقعا اطلاعات خیلی جزیی داشتم و با خوندن این مقاله واقعا شگفت زده شدم . یک دنیا ممنون از این همه لطف انسانیت و وجدان . بسیار بسیار متشکر.