آیا ارزن به تنهایی میتواند غذای پرنده شما باشد؟

نویسنده

دکتر مجید الماسی

این روزها به دلایل مختلفی در فضای مجازی شاهد این موضوع هستیم که از ارزن به عنوان تنها غذای مورد استفاده برای طوطی سانان عنوان میشود و استفاده از دانه های دیگر را عامل بسیاری از مشکلات پرندگان از جمله چاقی، مشکلات کبدی و … می دانند. در این مقاله به دنبال نگاهی علمی به ارزن این دانه ارزشمند و نقش آن در تغذیه طوطی سانان خواهیم بود.
ارزن با دارا بودن ۹ تا ۱۱ درصد پروتئین (بسته به شرایط کاشت، گونه، نگهداری و…) جز منابع غذایی غنی پروتئینی برای پرندگان محسوب میشود. همچنین از لحاظ چربی های اشباع نشده و اشباع شده میتواند تمامی نیاز های روزانه غذایی بدن به این چربی ها را تامین کند.
در مورد ریز مغذی ها(عناصر کمیاب) ارزن جز منابع غنی منیزیم، منگنز، روی و آهن بوده و همچنین مقادیر قابل قبولی سلنیوم و پتاسیم را داراست.
ارزن غنی از ویتامین های گروه b بوده و تا حد زیادی نیاز بدن به این ویتامین هارا تامین می کند همچنین با دار بودن آنتی اکسیدان هایی مانند کورکومین به سلامت بدن در مقابل بیماری ها میتواند کمک کند و…

ارزش غذایی ارزن

حال سوال اصلی اینجاست که با وجود تمامی ویژگی های ارزشمند این ماده غذایی که به بخش از آنها اشاره شد؛ آیا از ارزن به تنهایی می توان به عنوان غذای اصلی پرنده جهت رفع تمامی احتیاجات غذایی پرنده استفاده کرد؟

(قبل از ورود به بحث توضیح این نکته لازم است که در متن هرگاه از کلمه ضروری استفاده شده مانند اسید آمینه ضروری یا اسید های چرب ضروری منظور این است که بدن پرنده توانایی ساخت این مواد را ندارد و باید به وسیله غذا در دسترس بدن قرار گیرد.)

محدودیت های ارزن

ارزن با وجود اینکه یک منبع غنی از پروتئین ها می باشد اما از لحاظ وجود برخی اسید آمینه های ضروری مانند لیزین، متیونین، سیستئین و… بشدت فقیر محسوب میشود که نبود آنها مشکلات بسیار زیادی را می تواند برای پرنده ایجاد کند که در ادامه به برخی از آنها اشاره خواهیم کرد.

لیزین به همراه ویتامین c با یکدیگر ال-کارنیتین را می سازند که نقش کلیدی در متابولیسم چربی ها را دارند و سلول های ماهیچه ای را قادر به مصرف اکسیژن می کنند. همچنین این آمینو اسید برای عملکرد صحیح سیستم ایمنی تولید مثل و سلامت پرها ضروری است.

متیونین و سیستئین دو اسید آمینه ضروری دیگری هستند که کمبود شدید آنها در ارزن مصرف این ماده غذایی به تنهایی را بشدت محدود میکند. این آمینواسید ها به محافظت از کبد در برابر تجمع چربی ها کمک می کنند و از اجزای اصلی ساخت گلوتاتیون هستند. اما گلوتاتیون چیست؟
گلوتاتیون به عنوان یک آنتی اکسیدان بسیار قوی شناخته میشود و به حدی وجودش برای بدن ضروری است که از آن به عنوان مادر آنتی اکسیدان های بدن یاد می شود. این پروتئین کوچک از بدن در برابر استرس های اکسیداتیو و رادیکال های آزاد محافظت کند. (رادیکال آزاد اتم های ناپایداری هستند که دارای یک یا چند الکترون جفت نشده می باشند. این گونه های فعال به دلیل واکنش پذیری بالا بسیار آسیب رسان هستند و میتوانند باعث آسیب شدید به سلول های بدن شوند. رادیکال های آزاد بصورت طبیعی در فعالیت های متابولیسمی سلول های بدن، آسیب سلول ها به وسیله عوامل بیماری زا و… تولید میشوند.)
این پروتئین مهمترین نیاز بدن برای سالم ماندن و پیشگیری از بیماری های مختلف است.
همچنین نبود این آمینو اسید ها کیفیت پرها را بشدت پایین خواهد آورد و ما شاهد رشد پرهای بسیار بی کیفیت خواهیم بود.

پر غیر طبیعی بدلیل کمبود مواد مغذی

در مبحث چربی های اشباع و غیر اشباع با اینکه منبع مناسبی برای تامین نیاز های بدن برای چربی هاست اما کمبود اسیدهای چرب ضروری مانند امگا ۳ و امگا ۶ که نقش کلیدی در حفظ سلامت سیستم قلبی و عروقی را دارند باعث می شود که از ارزن نتوان به عنوان تنها منبع تامین چربی های بدن استفاده کرد.

چاقی شدید در پرنده تغذیه شده با ارزن

در مورد عناصر و املاح مورد نیاز بدن بحث استفاده از ارزن کاملا جدی تر و مهمتر است. کلسیم مهمترین و فراوانترین ماده معدنی در بدن است. بدن برای ساخت و محافظت از استخوان ها و بسیاری از وظایف مهم خود به کلسیم نیاز دارد که مقدار مورد نیاز آن در جیره غذایی حدود هشت دهم درصد در حالت نرمال و در زمان تخم گذاری بسیار بیشتر است. اما این میزان در ارزن تنها دو صدم درصد بوده که استفاده از آن به عنوان بیس غذایی بدون شک پوکی استخوان و افت کلسیم خون، مشکلات استخوانی در جوجه هاو… را بدنبال خواهد داشت.

نتیجه گیری

و سخن پایانی اینکه

1. استفاده از ارزن به تنهایی به دلیل میزان انرژی بالای آن (حدود ۳۲۰۰ کالری) و شاخص گلیسمی بالا در صورت نبود تحرک کافی باز هم منجر به چاق شدن پرنده خواهد شد.
2. بدلیل کمبود اسید های آمینه ضروری توضیح داده شده احتمال بروز کبد چرب را بشدت بالا میبرد
3. به دلیل ضعف شدید سیستم ایمنی و کاهش تولید آنتی اکسیدان ها ریسک ابتلا به بیماری های عفونی، سرطان ها و… را بالا خواهد برد
4. بدلیل کمبود میزان کلسیم و عدم بالانس نسبت کلسیم به فسفر شاهد افزایش مشاهده مشکلات استخوانی و بیماری های مرتبط با کمبود کلسیم خواهیم بود.
5. کیفیت پایین پرها، پرهای بد شکل و مواج بودن پرها نیز از مشکلات دیگر استفاده بیش از حد از ارزن خواهد بود.

نه تنها ارزن بلکه هیچ ماده غذایی دیگری به تنهایی قادر به تامین تمامی احتیاجات مورد نیاز بدن نیست.

پیشنهادات

استفاده از منابع غذایی متنوع مانند تخم مرغ، حبوبات پخته شده،کرم میلورم، گوشت مرغ و ماهی و همچنین سیفی جات و سبزیجات جهت تامین کامل نیاز های غذایی توصیه میشود.
همچنین برای پرنده های بد غذا که تمایلی به مصرف غذاهای تر ندارند یا برنامه غذایی آنها محدود به چند نوع غذاست پیشنهاد میشود در جیره غذایی آنها علاوه بر ارزن که وجود آن برای پرنده بسیار سودمند است از ترکیب دانه های مختلف دیگر مانند کتان،جویولاف، تخمه، کافشه و… استفاده شود بهتر است جهت جلوگیری از مصرف بیش از حد و غیر اصولی از ترکیبات دانه های مختلف از دان مخلوط استاندارد که ترکیبات آن براساس نیاز بدن پرنده شما طراحی شده است استفاده شود.
استفاده از ترکیبات تجاری استاندارد و باکیفیت که پلت طوطی سانان در اولویت آنها قرار دارد به گونه ای طراحی و تولید شده اند که تمامی احتیاجات غذایی پرنده را بتوانند تامین کنند برای سلامت پرنده شما بسیار توصیه میگردد.

محصولات پیشنهادی:

نویسنده

دکتر مجید الماسی